door Henny de Lange

Een dag had kunstenaar Natasja Kensmil nodig om in de huiskamer van Rietje Mandos een grote muurtekening te maken van houtskool. "Ongelooflijk, hoe ze in zo'n korte tijd zoiets moois kan maken", zegt Mandos. "Ze kwam 's morgens om 10 uur binnen. We hebben wat gepraat met elkaar, ze heeft hier wat rondgekeken en ze vroeg om foto's van mij en mijn familie. Om 11 uur had ze voldoende inspiratie om aan de slag te gaan. Aan het eind van de middag was ze klaar."  Het kunstwerk van Kensmil in het huis van Mandos in Rotterdam-Schiebroek neemt een halve kamerwand in beslag en loopt ook nog een stukje in de keuken en op het plafond door. In de tekening zijn verschillende portretten opgenomen, waarbij de kunstenaar zich heeft laten inspireren door een recente foto van Mandos en haar kleindochter en jeugdfoto's van Mandos en haar broer en zus. Het patroon van het vloerkleed in de huiskamer zie je er ook in terug, evenals het bladerpatroon van een struik in de achtertuin. Kenners zien er meteen de hand van Kensmil in, die met haar tekeningen en schilderijen de laatste jaren behoorlijk aan de weg timmert. In 2003 won ze de kunstprijs. Een kunstenaar ter plekke iets laten maken, het is weer eens iets anders dan een kunstwerk huren bij de artoteek, dacht Mandos. En daarom meldde ze zich aan voor het experiment 'Het Nieuwe Huren' van het Centrum Beeldende Kunst in Rotterdam, waarvan de artoteek een onderdeel is.

Met dit initiatief wil het CBK onderzoeken of er een markt bestaat voor experimentele kunst in de woonomgeving. Kunstenaar Esther Didden bedacht Het Nieuwe Huren als variant op de traditionele kunstuitleen. Mandos kon kiezen uit drie kunstenaars: Jeroen Eisinga, Peter Westenberg en Natasja Kensmil. Ze koos met enige aarzeling voor Kensmil. "Ik heb niet zoveel met houtskool en je levert je toch helemaal over aan een kunstenaar zonder te weten wat het eindresultaat zal zijn."

Het Nieuwe Huren is spannend voor alle partijen. Voor de kunstenaar is het interessant om te zien hoe hun kunst functioneert bij iemand in de woonkamer. Voor de leners is het spannend om kunst in huis te halen die compleet anders is dan bij wie dan ook. Met dit experiment loopt de artoteek vooruit op het opdrachtenbureau dat dit najaar begint. Nu de individuele kunstenaarssubsidies zijn afgeschaft, wordt gezocht naar nieuwe wegen om kunstenaars aan opdrachten te helpen. De abonnees van de artoteek die het aandurven om een kunstenaar de ruimte te geven in hun woning, zijn in feite ook opdrachtgevers en daarmee een voorhoede van de markt die het opdrachtenbureau wil aanboren. Het CBK mikt met dit initiatief bewust op een breed publiek.

Esther Didden: "De mensen hoeven geen kunstkenners te zijn. Maar ik hoop wel dat het iets losmaakt, dat ze anders gaan kijken naar hun huis en zien dat er zoveel mogelijkheden zijn om kunst toe te passen dan alleen maar dat ene schikderij van 50 bij 70 cm." Rietje Mandos schrok wel een beetje van de 'rommel' die houtskool geeft als je er mee werkt op een niet gladde ondergrond. "Tussen de bedrijven door heb ik de stofzuiger gepakt om alles wat op de grond was gevallen, op te ruimen."Maar gaandeweg werd ze steeds enthousiaster. "Ik vind het zo knap dat een voor jou onbekend persoon in korte tijd zoveel dingen uit je omgeving weet te pikken en te verwerken in een tekening." Ook Kensmil,was zich ervan bewust dat ze min of meer een indringer was, een vreemdeling die zomaar bij iemand binnenkomt om daar de ruimte in beslag te nemen. Dat was ook een voorwaarde voor haar om mee te doen aan dit experiment. Ze wilde wel de ruimte om haar tekeningen te laten 'wildgroeien' : bij Mandos woekert het houtskool door op het plafond en in de keuken. Tekenen op bloemetjesbehang ziet Kensmil zichzelf ook niet doen. Het liefst wil ze een intieme ruimte met witte muren, en die was er in Mandos' woonkamer.

Mandos is inmiddels zo ingenomen met het werk van Kensmil, dat ze in principe voor zes maanden huurt, dat ze nu al nadenkt over verlenging van de leentermijn. Maar kopen mag ze de tekening niet. Didden: "De afspraak is dat het kunstwerk na afloop van de huurtermijn wordt weggehaald. Als het om een object gaat verhuist dat gewoon naar de volgende huurder. Maar in het geval van een muurtekening- of schildering zit er niets anders op dan de latexroller eroverheen te halen. Dat maakte het voor Kensmil ook aantrekkelijk om mee te doen aan dit project. Ze wil niet dat er straks overal tekeningen van haar achterblijven. Het zijn unica die ze maakt. Ze wil er ook niet meer dan twee per jaar maken". Didden kan zich voorstellen dat Mandos de tekening straks zal missen. "Maar het inspireert haar misschien ook wel om straks een heel groot schilderij op te hangen. Daarvoor is dit experiment ook bedoeld dat mensen gaan nadenken over wat kunst kan doen in hun huis en in hun leven".

Behalve Mandos zullen in de loop van dit jaar nog drie Rotterdammers meedoen aan Het Nieuwe Huren. Daarna wordt beslist of het 'lenen' van een kunstenaar definitief in het pakket van de artoteek wordt opgenomen. Didden: "Ik heb dit project ook bedacht omdat ik vind dat artoteken niet of nauwelijks meer vernieuwen. Ze doen al jaren hetzelfde. Dat heeft natuurlijk ook met het tekort aan geld te maken. Maar ik hoop met dit experiment de boel toch een beetje open te breken". De overkoepelende Federatie Kunstuitleen heeft enthousiast gereageerd en hoopt dat het ook andere artoteken op ideeën zal brengen.